|
BALAKƏN RAYONU
Respublikanın ən şimal-qərb hissəsində
yerləşən Balakən rayonu 1930-cu ildə
təşkil olunmuş, 1963-cü ildə ləğv edilərək Zaqatala rayonuna
verilmiş, 1965-ci ildə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. Şimalda
Dağıstanla, qərbdə Gürcüstanla həmsərhəddir. «Balakən» sözünün
hərfi mənası «kiçik kənd» deməkdir. Rayon ərazisinin
təqribən yarısı dağlıq ərazidə, qalan hissəsi düzənlik ərazidə
yerləşir. Rayonda çoxlu dağ çayları, Katex dağının yaxınlığında göl var. Rayonun şimalındakı dağlıq hissə soyuq iqlimə, düzənlik
hissə mülayim iqlimə malikdir. Burada il üzrə orta rütubət
səviyyəsi 41%, orta aylıq temperatur +13 Ñ-äið. Rayonun şimal
hissəsindəki meşəlik ərazidə əsasən vələs, qızılağac, palıd, qoz,
şabalıd, akasiya, kol bitkilərindən isə moruq, itburnu, əzgil bitir. Bu rayonda 30-dan çox dərman bitkisi yetişir. Zaqatala
qoruğunun ərazisinin
üçdə iki
hissəsi Balakən rayonuna düşür.
Rayonda 88 311 nəfər əhali yaşayır.
Əhalinin 42 635 nəfərini kişilər, 45 696 nəfərini qadınlar
təşkil edir. Rayonda 14-dən çox millətin nümayəndəsi yaşayır. Bunlardan 67,6% -ni azərbaycanlılar, 29,16%-ni avarlar, 2,7%-ni
inqiloylar, 237 nəfərini ruslar, 219 nəfərini ləzgilər, 43
nəfərini mesxeti türkləri, 39 nəfərini tatar, 34 nəfərini
ukraynalı, 337 nəfərini isə digər
millətin
nümayəndələri təşkil edir.
Rayonda
49 ümumtəhsil məktəbi, Bakı Sənaye Pedaqoji Texnikumunun rayon
şöbəsi, 2 texnini peşə məktəbi, 5 məktəbdənkənar müəsisə və 25 uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.
Rayonda
6 xəstəxana, poliklinika, vərəm dispanseri, stomotoloji şöbə,
qadın və uşaq məsləhətxanaları, uşaq xəstəxanası, 18 tibb
məntəqəsi vardır.
Rayonda tarixi və memarlıq abidələri çoxdur: rayon mərkəzindən 18-19 km qərbdə IX-X əsrlərə aid alban
kilsəsi, Qullar kəndində XII-XIII əsrlərə aid Pəri qalası,
Balakən şəhərində XVII-XIX əsrlərə aid minarəsi 45 m
hündürlüyündə olan məscid, Qubek qayasında dəmir dövrünün
abidəsi olan Noxo mağarası, Mahamalar kəndindən 2 km qərbdə,
dağın ətəyində yerləşən V-VIII əsrlərə aid yaşayış yerinin
xarabaları və pir, Mahamalar kəndindən 1 km şimalda yerləşən
bizim eradan əvvəl II-I əsrlərə aid edilən küp qəbirləri
nekropolu, Qullar kəndində 1780-cı ildə tikilmiş məscid və
yeraltı su anbarı, Mahamalar kəndində XIX əsrə aid qala və XVIII
əsrə aid məscid, Katex kəndində XIV əsrə aid məscid, XVII əsrə
aid düzbucaqlı qala və iki qədim məbəd, Tülü kəndində XIV əsrə
aid türbə, İtitala kəndində 1910-cu ildə tikilmiş məscid, Hənifə
kəndində XIV əsrə aid məbəd, Xalatala kəndində XVI əsrə aid
məscid və Mazımçay kəndində XVI əsrə aid məbəd, Məklakan dağında orta əsrlərə aid şəhərgah və s. Diyarşünaslıq muzeyində
tarixi-mədəni dəyərə malik əşyalar, ənənəvi sənətkarlıq
məhsulları və digər eksponatlar nümayiş etdirilir. Rayonda
ənənəvi xalq sənətləri – dulusçuluq, misgərlik, ağacdan naxışlı
şəbəkə hazırlanması, ağac üzərində oyma, sərraclıq və
Azərbaycanda nadir peşə sayılan «tambur» tikişi tünd fonda
əlvan ipək sapla mürəkkəb, ecazkar naxışlar salınması kimi
peşələr
yaxşı inkişaf etmişdir.
Rayonun inzibati mərkəzi Balakən şəhəridir.
Əhalisi 9 506 nəfərdir. Burada sahəsi 7,5 hektar olan
park var.
|
|
|
